1 Lug 2014

Direzione Albania. Diario di un viaggio


di

Iconocrazia 05/2014 - "Cartoline Inter-adriatiche", Saggi




Print Friendly, PDF & Email

Segue la traduzione in albanese a cura di Alda Kushi

 

La comunità albanese residente in Puglia è stata per lungo tempo la più corposa comunità di immigrati, superata solo di recente dalla quella rumena, la cui presenza è vertiginosamente cresciuta dopo l’ingresso della Romania in Unione Europea.
Ai dati statistici tuttavia non corrisponde una altrettanto significativa percezione sociale da parte della popolazione pugliese: quella albanese è infatti una presenza significativa ma discreta al punto che tale discrezione si presta ad una rimozione del fenomeno. La vicenda dell’approdo della nave Vlora è sotto questo punto di vista emblematica: un evento che rese palese anche simbolicamente gli effetti della trasformazione dei rapporti tra Oriente e Occidente dopo la caduta del Muro di Berlino non fa parte della memoria storica condivisa italiane e, in gran parte, neanche di quella pugliese. Avevo sei anni nel 1991, ai tempi dell’approdo dei ventimila albanesi al porto di Bari, e non ho alcun ricordo di quei giorni; i primi ricordi di un evento storico che custodisco riguardano la guerra in ex-Jugoslavia e il mio immaginario sulle terre che erano al di là del mare adriatico è legato più a Sarajevo che a Tirana. Il primo ricordo che ho della nave Vlora è invece legato ad un poster che vidi all’interno della sede della Caritas del mio paese, in provincia di Bari, e che ne ricordava l’anniversario a più di dieci anni di distanza.
Nel 2013 recarmi in Albania ha significato quindi proprio affrontare questa grande rimozione, senza avere tuttavia quel fascino e quell’investimento emotivo che aveva rappresentato per me due anni prima andare a Sarajevo. Al museo nazionale di Tirana, l’ultimo giorno di viaggio, quando mi fecero entrare gratuitamente grazie al mio tesserino di pubblicista, mi sentii in dovere di scrivere e raccontare quello che in quel viaggio avevo visto e che mi aveva entusiasmato al di là di ogni previsione. Dopo aver mostrato il tesserino al botteghino del museo dovevo farlo; ma non si trattava solo di quello: sentivo il bisogno di raccontare quanto avevo visto a pochi kilometri di distanza da casa e che per anni avevo invece ignorato.
A partire dal porto di Bari negli ultimi giorni di agosto del 2013 eravamo in quattro. Il viaggio sarebbe durato all’incirca una settimana; arrivati a Durazzo avremmo dormito ogni notte in una città diversa, dapprima scendendo verso sud sulla costa per poi risalire dall’entroterra fino ad arrivare a Tirana da dove l’ultimo giorno saremmo arrivati a Durazzo e ripartiti per Bari. Ad oltre un anno di distanza non sarei capace di ripercorrere il viaggio tappa per tappa; e, anche riuscendoci, credo che sarebbe molto noioso. Ciò che invece m’è rimasto impresso, lasciandomi una gran voglia di tornare in Albania, continuare a parlarne e a rifletterci, sono alcuni suoi tratti emersi più volte nel corso di quella settimana. È di questo che voglio parlare.
Nei viaggi all’estero in paesi in cui l’inglese non è la lingua ufficiale ho imparato a usare come criterio guida la soglia del trent’anni: se incrocio un ragazzo o una ragazza al di sotto di quella soglia è molto probabile che parli l’inglese. Non è un criterio universale: vale tendenzialmente per i paesi occidentali o prossimi all’Occidente sia geograficamente che economicamente e culturalmente. Per l’Albania questo criterio vale parzialmente: al di sotto dei trent’anni i ragazzi e le ragazze parlano l’inglese, ma ciò è ininfluente per un turista italiano perché è invece molto probabile che al di sopra di quella soglia le persone conoscano direttamente l’italiano. Il nostro viaggio passò da Berat, un piccola città-gioiello, patrimonio dell’Unesco insieme a Girokaster, entrambe nascoste nell’entroterra. Il proprietario del B&B presso cui pernottammo era una autotrasportatore che commerciava bitume in giro per l’Albania ed il Kosovo: un uomo ospitale sulla cinquantina che si presentò a noi ironicamente come ‘il re del bitume’. Ci raccontò quanto l’Italia avesse rappresentato per la sua generazione, quella che nel 1991 era già sufficientemente adulta per preparare un bagaglio di fortuna e imbarcarsi su una nave; ci disse che aveva imparato l’italiano guardando il Festival di Sanremo e con la stessa ironia con cui si era presentato diceva di ricordarsi Gianni Morandi con tre teste, effetto del segnale disturbato che sovrapponeva più immagini sullo schermo. E ci raccontò come per le nuove generazioni questo legame con l’Italia sia andato perduto. Prima di partire avevo immagino di incontrare ammirazione e ostilità da parte degli albanesi: la prima dovuta all’idea che l’Italia rappresenti per l’Albania il sogno di una vita migliore e la seconda dovuta sia al passato coloniale che alle più recenti vicende fatte di respingimenti ed affondamenti delle navi cariche di migranti. A conclusione del viaggio posso dire di non aver trovato ostilità da parte di nessuno, ma di aver trovato il mito dell’Italia solo negli over-30. I più giovani coltivano altri miti: perché, in un mondo globale in cui le distanze si riducono, ammirare la periferia dell’Occidente, ancor più se rappresentata da un paese che si è mostrato disinteressato a coltivare un rapporto privilegiato con la vicina Albania? L’ultima sera del nostro viaggio andammo a cena in un pub nella zona centrale di Tirana; seduti al tavolo accanto al nostro c’erano tre giovanissimi ragazzi americani che parlavano velocissimo cadenzando continuamente i loro discorsi con imprecazioni; avranno avuto all’incirca vent’anni. Comprendo che sulle giovani generazioni albanesi siano loro a suscitare più interesse di noi: vengono dall’altra parte del mondo, dal centro di quel mondo ricco e colorato di cui noi non siamo che la periferia; e, per mettere piede in Albania, ci hanno messo dieci anni in meno rispetto a noi che abbiamo avuto bisogno di arrivare quasi a trent’anni (e di impoverirci tanto da non poterci permettere viaggi più costosi) per volgere il nostro sguardo al di là dell’Adriatico.
Quando arrivammo a Tirana, ormai l’ultimo giorno del nostro viaggio, avevamo già avuto modo di scoprire, leggendo la guida che avevamo portato con noi, che la confessione religiosa più presente in Albania è l’Islam. Ancora una volta però il dato statistico non trovava riscontro nella realtà che osservavamo: nessuna donna portava alcun tipo di velo né avevamo riscontrato una grande presenza di moschee. Avevamo anche già avuto modo di scoprire la figura di Skanderberg, l’eroe della resistenza albanese contro l’Impero ottomano; e la nostra attenzione non poteva non cogliere la contraddittorietà tra la questi due elementi: da un lato “’l’eroe albanese” contraddistintosi nella resistenza cristiana all’Islam, dall’altro la diffusione delle persone che si dichiaravano musulmane senza tuttavia i segni che rendono evidente la pratica religiosa. Nella capitale che, soprattutto in uno stato geograficamente piccolo, tende a riassumere i tratti storico-culturali nazionali prevalenti trasformandoli in luoghi di memoria e monumenti, constatammo come tale eccletismo raggiungesse l’acme: nella piazza centrale di Tirana convivono una monumentale statua di Skanderberg, la più importante moschea d’Albania e una bandiera albanese. Non potetti resistere alla tentazione di scattare una foto che immortalasse tale convivenza.

ferrara 5 2014

FIG. 1 – Il monumento dedicato a Giorgio Castriota Skandemberg nell’omonima piazza di Tirana

 

A poche centinaia di metri di distanza, nel museo nazionale, fu un altro elemento della costruzione della memoria storica albanese a destare soprattutto la mia attenzione: un padiglione del museo era dedicato alle prime elezioni libere del 1991 che segnarono la salita al potere di Berisha e la chiusura dell’esperienza comunista. Un fatto storico così recente era già entrato dentro il Museo nazionale e lì veniva celebrato; e non potetti non chiedermi che fine avrebbe fatto quel padiglione, ora che al governo erano arrivati i socialisti che sembrano voler voltare drasticamente pagina con il recente passato. Ad attirare ancor di più la nostra attenzione fu però la toponomastica di un’importante strada scoperta poche ore dopo: era intitolata a George W. Bush, il figlio, quello della guerra preventiva, della lotta al terrorismo islamico. Quando visitammo la moschea poi, come sempre faccio quando entro in un luogo di culto islamico, mi mostrai reverente nei confronti dell’uomo che ci aprì la porta permettendoci di entrare: comunicando in uno stentato inglese cercavo di chiedergli il permesso prima di prendere ogni iniziativa, dall’entrare in una nuova stanza allo scattare delle foto. E notai quasi l’insofferenza con la quale quell’uomo accoglieva le mie domande: sembrava dirmi ‘smettila di scocciarmi, entra e vai a curiosare negli spazi che vuoi, fotografa… che bisogno c’è di chiedermi così tante cose?’. E lì ho avuto la percezione di quanto il Pantheon albanese fosse componibile e accogliente, disinteressato a ogni idea di purezza e per nulla spaventato dalle contraddizioni. Ho ripensato al dibattito sulle radici europee, se fossero da ricercare nell’ebraismo e nel cristianesimo o nell’illuminismo e nella modernità; a quanto ci siamo appassionati a questa diatriba tra due tradizioni che rivendicavano orgogliosamente la propria primogenitura sull’Europa; ho ripensato alle polemiche che accompagnano ogni 25 aprile, con i fischi riservati agli esponenti politici del centro-destra italiano quando in veste di amministratori locali o esponenti del governo, vi hanno partecipato; ho pensato a quanto laceranti e divisive siano ancora oggi figure della prima repubblica come Andreotti e Craxi; e mi sono sentito, lì in Albania, lontano migliaia e migliaia di kilometri dall’Italia. Quella che ai nostri occhi appariva una complessa convivenza, possibile solo dopo un lungo cammino di pacificazione, per gli albanesi era una cosa normale, scontata. La tolleranza albanese mi è sembrata non il frutto di un lento e faticoso lavorio di decostruzione di ogni idea di purezza, perennemente fragile perché rimesso in discussione da una conflittualità soltanto sopita, ma la più normale conseguenza di un rifiuto da ogni idea di purezza. A più di un anno di distanza, nell’inevitabile e un po’ provinciale tentativo di riportare tutto questo alle categorie con le quali rifletto sulla nostra realtà storico-sociale, non ho ancora capito se sia giusto chiamarlo esecrabile indifferenza o intelligente distacco ironico.
Se Tirana è stato il punto più a nord in quel viaggio in Albania, il punto più a sud coincideva con il confine con la Grecia, a Butrinto: un sito archeologico risalente a un’epoca addirittura precedente all’Impero romano. Gli scavi che hanno fatto emergere gran parte di ciò che ora è visibile sono cominciati sotto la dominazione fascista, interessata a riscoprire soprattutto la parte romana; nel periodo comunista le missioni archeologiche straniere vennero sospese e il sito, collocato proprio sulla costa, attirò l’attenzione di Nikita Krusciov che in una visita nel 1959 propose di trasformarlo in una base sottomarina; per fortuna questa proposta non ebbe seguito. Negli anni novanta l’attività di scavo è stata rilanciata anche grazie alla riapertura al contributo di archeologi stranieri. La guida che ci accompagnò nella visita non mancava mai di sottolineare davanti alla maggior parte dei resti che gran parte del patrimonio archeologico è ancora sepolto; si sa che c’è ma la mancanza di finanziamenti adeguati non ha permesso fin’ora di scavare, portare alla luce e custodire questo enorme patrimonio. Questo è forse il tratto dell’Albania di oggi di fronte al quale ho nutrito la maggiore invidia e un po’ di nostalgia: la sensazione diffusa nelle persone con le quali parli che il futuro abbia ancora tanto da offrire. Addirittura al punto che l’eredità del passato custodita nei siti archeologici è ancora oggetto di scoperte tutte da venire e non un pesante e costoso fardello da gestire. A Tirana, un ragazzo che lavorava nell’albergo in cui abbiamo soggiornato mi ha raccontato dell’ex-sindaco socialista della capitale che aveva vinto le recenti elezioni politiche e si accingeva a diventare primo ministro. Era fiducioso che quello che stava succedendo nell’agone politico del suo paese era un cambiamento reale che riguardava anche la sua vita. Anche in Italia un ex-sindaco è recentemente diventato Presidente del Consiglio; ed anche in Italia questo è avvenuto evocando un cambiamento, accompagnato però da un’amara postilla: ‘è l’ultima occasione che abbiamo’. Non so quale sia il primo bilancio che si può tracciare a un anno dall’insediamento del governo socialista in Albania; ho però la sensazione che anche se questi non dovesse corrispondere alle aspettative che ha generato, produrrebbe uno scoramento imparagonabile a quello prodotto da un eventuale fallimento del governo Renzi: quello che l’Albania ha cominciato a sperimentare nel 2013 è un primo tentativo, non l’ultima possibilità.
Ecco, forse è proprio questo l’elemento che, da italiano, più mi ha fatto sentire orfano di qualcosa in Albania; è così che per la prima volta in vita mia ho provato il desiderio di vivere in un paese diverso da quello in cui sono nato, in quell’Albania che fino a qualche anno fa si diceva guardasse all’Italia come a una terra promessa.

 

———————–

 

Shoqëria shqiptare që jeton në Pulia përbën prej një kohetë gjatë komunitetin më të konsiderueshëm të emigrantëve. Vetëm kohët e fundit mund të themi se gjërat kanë ndryshuar disi si pasojë e rritjes marramendëse që ka pësuar komuniteti rumun pas hyrjes së Rumanisë në Bashkimin Evropian.

E megjithatë të dhënat statistikore nuk përkojnë me perceptimin social që shoqëria pulieze ka pasur këto vite pasi shqiptarët edhe pse kanë përbërë për një kohë të gjatë komunitetin më të konsiderueshem brenda shoqërisë italiane, kanë qenë mjaft të rezervuar e të tërhequr sa për të mos e bërë kaq të ndjeshem fenomenin e përhapjes se tyre në tokën fqinjë.

Një nga eventet simbol që e vërteton këtë është edhe zbarkimi i anijes Vlora, një event i rëndësishëm historik që nxorri në pah transformimin e raportit Lindje – Perëndim pas rënies së murit të Berlinit, por që nuk është ruajtur në kujtesën historike italiane e deri diku as në atë pulieze.Unë isha vetëm gjashtë vjec në vitin 1991, në kohën e zbarkimit të njëzet mijë shqiptarëve në portin e Barit, dhe nuk kam asnjë kujtim të atyre ditëve; kujtimet e para të një ngjarjeje historike që kam i përkasin Luftës  në ish-Jugosllavi dhe imagjinata ime rreth tokës që ndodhej përtej Adriatikut ishte e lidhur më shumë me Sarajevën sesa me Tiranën . Kujtimi i parë që kam rreth anijes Vlora lidhet me një poster që pashë për herë të parë në qendrën e Karitasit në qytetin tim, pak kilometra larg Barit. Posteri ishte vënë aty për të kujtuar dhjetë vjetorin e kësaj ngjarjeje. Vizita ime e parë në Shqipëri në vitin 2013 kishte për qëllim pikërisht kapërcimin e cakut të të panjohurës rreth këtij vendi, e megjithatëideja nuk më joshte në mënyrë të veçantë dhe emocionet ishin shumë të zbehta krahasuar me atë çka provoja dy vite më parë rreth udhëtimit tim për në Sarajevë. Ditën e fundit të udhëtimit, vizituam Muzeun Kombëtar, unë nuk pagova biletë hyrjeje falë kartës sime si publicist. Në atë moment ndjeva si detyrë personale të shkruaja për të treguar gjithçka kisha parë në atë udhëtim dhe entuziazmin e paparashikuar që kisha provuar. Nga njëra anë ky ishte një detyrim që duhet të shlyeja meqënëse nxorra kartën e publicistit në muze, por nga ana tjetër ndjeja në të vertetë deshirën për të treguar çdo gjë që pashë në një vend që është kaq pranë vendit tim por që për vite me rradhë e kisha injoruar.Ishim katër persona që ndërmorëm atë udhëtim në ato ditë të nxehta gushti të vitit 2013. Pushimet  ishin parashikuar për rreth një javë, do të zbrisnim në Durrës e më pas do të vizitonim e do të flinim çdo natë në një qytet të ndryshëm. Udhëtimi jonë fillonte nga Durrësi duke zbritur drejt jugut përgjatë bregdetit e më pas do të ringjiteshim duke përshkuar qytetet më në brëndësi për të arritur në fund në Tiranë e më pas rikthimi në Durrës për të rimarë tragetin për në Bari. Sot pas një viti e kam të vështirë të përshkruaj udhëtimin me hollësi, por edhe sikur të arrija do të ishte thjesht diçka narrative dhe e mërzitshme. Do të doja të fokusohesha më shumë në një sërë elementesh që më kanë goditur vërtet dhe më kanë ngjallur një dëshirë të pamatë për tu rikthyer sërish në atë vënd, tipare këto, që i kam ndeshur shpesh herë përgjatë gjithë asaj jave.Në udhëtimet e ndryshme jashtë vendit, në vende ku anglishtja nuk është gjuhë zyrtare, kam mësuar të përdor “rregullin e tridhjetëvjeçarit”, nëse duhet të pyes një djalë apo një vajzë nën këtë moshë ka shume mundësi që ai ose ajo  të flasë anglisht.Ky nuk është një kriter universal, por në të shumtën e rasteve funksionon, sidomos për vendet perëndimore apo pranë perëndimit si nga pikëpamja gjeografike edhe nga ajo ekonomike e kulturore. Në Shqipëri mund të themi se ky kriter zbatohet pjesërisht: është e vërtetë që pjesa më e madhe e vajzave dhe djemve nën moshën tridhjetë vjeç flasin anglisht , por kjo është e parëndësishme për një turist italian i cili mjafton të pyesë dikë që e ka kaluar limitin e të tridhjetave për të komunikuar direkt në italisht.Udhëtimi ynë na coi në Berat, një qytet i vogël por një perlë e vërtetë, i mbrojtur nga UNESCO bashkë me Gjirokastrën, të dyja të fshehura në brendësi të vendit.Pronari i B&B -së në të cilin prenotuam për të kaluar natën ishte një trasportues që tregtonte bitum në të gjithë Shqipërinë dhe në Kosovë: një njeri mikpritës, tek të pesëdhjetat që u prezantua tek ne duke thënë si me ironi : –  ‘ bosi i bitumit ‘!Ai na tregoi çfarë përfaqësonte Italia dhe çfarë rëndësie kishte pasur për brezin e tij, për të gjithë ata që në ’91-ishin ishin mjaftueshëm të rritur për të përgatitur valixhen e fatit e për tu nisur drejt aventurës. Na tha se e kishte mësuar italishten duke ndjekur Festivalin e Sanremos dhe me të njëjtën mënyrë ironike me të cilën na u prezantua, na tregoi për kujtimin e tij të Gianni Morandit me tre koka, si pasojë e sinjalit të dobët që krijonte ndërhyrje e mbivendosje imazhesh. Ai na tregoi gjithashtu që ky raport kaq i ngushtë me Italinë, në brezin e ri ka ardhur duke u zbehur gjithnjë e më shumë.Përpara se të ndërmerrja këtë udhëtim mendoja se në Shqipëri do të gjeja njëkohësisht admirim dhe armiqësi. Admirim për shkak të asaj çka Italia ka përfaqësuar gjithnjë për shqiptarët: ëndrra e një jete më të mirë dhe armiqësi si pasojë e një të shkuare që e shihte Shqipërinë si një koloni të Italisë e njëkohësisht dhe për fundosjen e anijeve të tejmbushura me klandestinë.Por në përfundim të këtij udhëtimi mund të them që pritshmëritë e mia rezultuan deri diku të gabuara, armiqësinë nuk e ndesha askund, por edhe miti i Italisë kishte mbetur i skalitur vetëm tek brezi i mbi të 30-tave. Moshat e reja kanë krijuar mite të tjera tashmë. Në fund të fundit, në një botë globale ku distancat janë reduktuar ndjeshëm, përse të admirojnë periferinë e perëndimit, aq më tepër kur është e përfaqësuar nga një shtet që është treguar gjithnjë indiferent ndaj mundësisë për të kultivuar një marrëdhënie të veçantë me Shqipërinë fqinje ? Natën e fundit të udhëtimit tonë shkuam për darkë në një pub në qendër të Tiranës;  në tryezën pranë nesh ishin tre djem të rinj amerikanë të cilët flisnin shumë shpejt duke përdorur në mënyrë të vazhdueshme sharje e mallkime. Duhet të kenë qënë rreth të njëzetave.Ështe më se e kuptueshme që tek brezi i ri janë ata që ngjallin më shumë interes.Vijnë nga ana tjetër e botës, nga qendra e asaj Bote të pasur e të larmishme, në të cilën ne jemi thjesht periferi dhe për të shkelur në Shqipëri iu deshen dhjetë vite më pak nga ne që erdhëm për herë të parë në moshën tridhjetëvjecare. Na u desh të varfërohemi deri në atë pikë sa të mos jemi më në gjëndje të përballojmë udhëtime më të shtrenjta, për ta kthyer vështrimin përtej Adriatikut.Kur mbërritëm në Tiranë, ditën e fundit të udhëtimit, u ndeshëm me një realitet krejt ndryshe nga ai që patëm mundësi të zbulonim me anë të guidës që kishim me vete. Sipas saj besimi fetar më i përhapur në Shqipëri është ai mysliman, por kjo nuk përkonte me perceptimin tonë të atij realiteti. Nuk ndeshëm asnjë grua me perçe dhe njëkohësisht nuk na ra në sy ndonjë prani e ndjeshme xhamish. Njëkohësisht kishim  zbuluar edhe figurën e Skënderbeut, heroi i rezistencës shqiptare kundër Perandorisë Osmane dhe nuk mund të mos e vinim re këtë kundërshti të ndjeshme ndërmjet këtyre dy elementëve. Nga njëra anë heroi kombëtar, i konsideruar i tillë për rezistencën kristiane kundër përhapjes së fesë islame dhe nga ana tjetër përhapja e njerëzve të cilët e deklaronin veten mysliman, por pa shenja të ndjeshme që përkojnë me praktikimin e këtij besimi fetar.Zakonisht kryeqytetet e vendeve të vogla kanë tendencën të përmbledhin të gjitha tiparet historiko-kulturore mbizotëruese në vend dhe të krijojnë zona që mund të cilësohen si zona të kujtesës dhe të monumenteve. Kjo tip arkitektonie e lidhur me historinë arrin kulmi e saj pikerisht në sheshin qëndror të Tiranës ku gjejmë një statujë monumentale të Skënderbeut, xhaminë më të rëndësishme në vend dhe një flamur shqiptar. E fotografova në çast këtë imazh, nuk munda ti resistoja tundimit për ta gdhendur këtë bashkjetesë në një foto. FOTO 1. Monumenti i dedikuar heroit kombëtar Gjergj Kastriot Skënderbej, në sheshin me të njëjtin emer. Disa metra më larg, në Muzeu Kombëtar, një tjetër element historik i çështjes shqiptare tërhoqi vëmendjen time : një pavjon i tërë i muzeut i është dedikuar zgjedhjeve të para të lira, të cilat  datojnë në vitin 1992 dhe shënojnë ardhjen në pushtet të Berishës dhe fundin e përvojës komuniste. Ajo që më bëri më shumë përshtypje është që një event historik, i një të shkuare kaq të afërt, bën pjesë në thesarin historik të këtij vendi dhe natyrshëm më lindi pyetja se ç’fat do të kishte ky pavjon tani që në pushtet kanë ardhur forcat e majta, të cilat duket sikur duan me patjetër të kthejnë tërësisht faqe nga e kaluara. Ajo që tërhoqi akoma më shumë vëmëndjen tonë përkonte me emrin e një rruge që zbuluam pak orë më vonë. Ajo mbante emrin e George Ë. Bush, i ri, ai që luftoi fondamentalizmin islamik. Kur më pas vizituam xhaminë, siç bëj kurdoherë që hyj në një vend të tillë, u përpoqa të sillem me xhentilesë dhe nderim me personin që na hapi derën dhe na udhehoqi brenda. Me një anglishte të ndrydhur disi, përpiqesha të kërkoja leje përpara çdo veprimi, që nga kalimi nga dhoma në dhomë e deri tek bërja e fotove. Për çudinë time ai dukej i bezdisur nga tërë ato pyetje, dukej sikur donte të më thoshte “mos më bezdis më, shih ç’të duash e bëj sa foto të duash”.

E pikërisht atje ndjeva se si Pantheoni shqiptar ishte kaq i larmishëm e mikpritës, kaq indiferent ndaj çdo ideje të origjinalitetit dhe aspak i frikësuar nga kontradiktat.

Në mendjen time u rikthye debati rreth rrënjëve të Evropës, nëse duhet ti kërkonim ato në ideologjine çifute e atë të krishterë apo në periudhën iluministe e moderne? Mu kujtua se sa shumë u apasionuam pas ketij debati të ashpër ndërmjet këtyre dy ideologjive të cilat pohonin me bindje e krenari përparësinë reciproke në Evropë. Mendova për polemikat që shoqërojnë çdo vit 25 prillin, me fishkëllima drejtuar eksponentëve politik të qendrës e të djathtëve kur merrnin pjesë si eksponentë të qeverisjes lokale apo qeveritare, mendova për gjithë ato gjykime të ashpra e kontradiktore kundrejt dy figurave kryesore të Republikës sonë të parë si Andreotti dhe Craxi dhe u ndjeva, pikerisht atje, në Shqipëri, milje e milje larg Italisë. Ajo që në sytë tanë dukej një bashkëjetesë komplekse e arritur vetëm pas një rruge të gjatë paqësimi, për shqiptarët ishte një gjë mëse normale dhe e natyrshme. Pata ndjesinë se toleranca në Shqiperi nuk ishte pasojëe një rrugëtimi të gjatë e të vështire drejt çrrënjosjes së çfarëdo lloj ideje të pastër e origjinale, edhe pse shpesh herë e brishtë dhe e vënë në dyshim nga ndonjë konflikt i lënë në heshtje, por pasoja e natyrshme e refuzimit të çdo forme të origjinalitetit. Sot, një vit më pas, duke reflektuar e duke u përpjekur të bëj një analizë krahasuese me situatën socio-historike të vendit tonë, nuk kam arritur akoma në konkluzionin se këtë pozicion të tyrin do të ishte e drejtë ta quaja indiferencë e përbuzshme apo inteligjencë në mbajtjen e distances dhe krijimin e një vështrimi ironik.

Tirana ishte skaji më verior i udhetimit tonë, ndërsa ai jugor përkonte me zonën në kufij me Greqinë, Butrinti, një vend arkeologjik që i përket një epoke akoma më të hershme se Perandoria Romake. Gërmimet për të zbuluar atë që tani është më se e dukshme kanë nisur që në periudhën e  dominimit fashist, me qëllim për të zbuluar veçanërisht pjesën romake. Në periudhën komuniste, të gjitha misionet e huaja arkeologjike u pezulluan dhe kjo zonë, e vendosur pikërisht pranë bregdetit, tërhoqi vëmendjen e Hrushovit, i cili në vizitën e vitit 1959 propozoi ta kthenin atë në një bazë nëndetësesh. Për fat të mirë ky propozim nuk u realizua.

Në vitet ’90 u rimor aktiviteti kërkimor dhe vijuan një sërë kërkimesh  kryesisht falë kontributit të arkeologëve të huaj. Ciceroni që na shoqëronte në vizitën tonë nuk humbiste asnjë rast pa përmendur që pjesa më e madhe e kësaj pasurie arkeologjike është akoma nën tokë. Dihet që ekziston, por mungesa e fondeve e ka bërë të pamundur gërmimin, nxjerrjen në dritë dhe mirëmbajtjen e kësaj pasurie.

Kjo ndoshta është ajo pjesë e Shqipërisë për të cilën ndjeva më shumë zili dhe nostalgji; ndjesia e shpresës që njerëzit të trasmetojnë, ajo shpresë që të jep ndjesinë sikur e ardhmja ka akoma shumë për të ofruar. Madje dhe zonat arkeologjike nuk shihen absolutisht si një barrë e rëndë dhe e kushtueshme për tu përballuar por si një pasuri e madhe akoma për të zbuluar.

Në Tiranë, një djalë i ri i cili punonte në hotelin ku qëndruam atë natë, më foli për ish-kryetarin socialist të bashkisë dhe më tregoi që sapo kishte fituar zgjedhjet parlamentare dhe ishte gati  të bëhej kryeministër. Në ato pak fjalë që shkëmbyem ndjehej qartë bindja e tij se ajo që po ndodhte në arenën politike të këtij vëndi përfaqësonte një ndryshim të vërtetë që kishte për të pasur një ndikim pozitiv e të drejtpërdrejtë edhe në jetën e tij.

Edhe në Itali kohët e fundit, një ish kryetar bashkie u bë kryeministër, gjithashtu dhe në Itali ky event ndodhi si pasojë e nevojës për ndryshim, por u shoqërua me një shënim të hidhur: “kjo është mundësia jonë e fundit”. Nuk e di në Shqipëri se si mund të cilësohet ky vit i qeverisjes së majtë por edhe sikur rezultatet e deri tanishme të mos ishin ato të shumëpriturat jam i sigurtë se nuk do të prodhonte kurrë një dekurajim të krahasueshëm me atë që mund të prodhonte një dështim hipotetik i qeverisë Renzi në Itali. Ajo çka Shqipëria ka filluar të eksperimentoj në në vitin 2013 është thjesht një përpjekje e parë dhe jo shansi i fundit.

Është pikërisht ky konstatim që, si qytetar italian, më bëri të ndjehesha deri diku jetim në Shqipëri dhe për herë të parë në jetën time ndjeva deshirën të jetoja në një vënd ndryshe nga vendlindja ime, në Shqipëri, në atë vënd që deri pak kohë më parë e kishte shikimin drejt Italisë dhe e shihte atë si Toka e Premtuar.

Alfredo Ferrara

Istituto Italiano per gli Studi Storici - Napoli

More Posts

Category: Iconocrazia 05/2014 - "Cartoline Inter-adriatiche", Saggi | RSS 2.0 Responses are currently closed, but you can trackback from your own site.

No Comments

Comments are closed.