1 luglio 2014

Albania, dove tutti sono figli di Dio




Iconocrazia 05/2014 - "Cartoline Inter-adriatiche", Saggi




Print Friendly

Segue la traduzione in albanese a cura dell’autrice

 

Due popoli cosi diversi e simili allo stesso tempo. Cultura, storia, tradizioni che li separano, ma un mare che li unisce. Quello che gli albanesi sanno dell’Italia? Probabilmente più di quello che gli italiani stessi sanno. L’immagine dell’Italia come la porta dell’Occidente, la culla della cultura e il quadro maestoso della storia hanno costituito un mito per gli albanesi. Un mito che hanno cercato si scoprire, conoscere e imitare il più possibile per sentirsi il più vicino a quell’Occidente tanto ammirato da lontano.

Quello che gli italiani sanno degli albanesi? Fino a qualche anno fa,poco o niente. Nessun interesse particolare nei confronti del piccolo paese arretrato e d’oltremare. Anche quelle poche informazioni che gli venivano fornite dagli albanesi in Italia venivano spesso deformate dalle azioni malavitose di coloro che sono venuti senza niente e niente avevano da perdere. L’immagine creata, per molto tempo, si è basata solo su quel tipo di informazione, data la tendenza frettolosa di integrazione delle persone che vedevano nell’Italia la possibilità di un futuro migliore. Il desiderio o la necessità di integrazione ha fatto si che gli albanesi conservassero la loro cultura e le loro tradizioni nello stretto nucleo famigliare, cercando al di fuori di essa di adeguarsi allo stile di vita del paese di accoglienza. Per certi versi l’integrazione è stata un successo, per altri una vera sfortuna a scapito della piccola Albania, perché ha permesso agli italiani di identificarci solo con persone dedite alla malavita, non avendo opportunità di conoscere la bellezza della la nostra cultura, la nostra storia, le nostre tradizioni, quelle che le famiglie ben integrate hanno comunque conservato gelosamente. Tale per esempio è il festeggiamento della festa di Ramadan. Pochissimi italiani sanno che in quel piccolo territorio fatto di 28.748km2 e di circa 3 milioni di abitanti ci sono 4 religioni principali (musulmani, bektashinj, ramo molto moderato dei musulmani), cattolici, ortodossi e se calcoliamo pure gli atei, sono cinque i gruppi con idee religiose distinte. La popolazione è di maggioranza musulmana, ma i luoghi centrali del paese come l’ospedale, l’aeroporto e la piazza centrale di Tirana sono stati intitolati a Madre Teresa. La distinzione religiosa tra la popolazione non ha mai costituito un problema sia dentro il paese che fuori e se analizziamo i dati dell’emigrazione ci rendiamo conto che nonostante la predominanza della religione musulmana in Albania, le mete preferite degli albanesi sono sempre stati i paesi di religione cristiana (cattolica e ortodossa) come d’altronde anche l’Italia.

Una buona parte di essi stabiliti in Italia continuano a festeggiare il Ramadan e se qualche volta i ritmi di vita in Italia non permettono i festeggiamenti come vuole la tradizione, raccolti intorno ad un tavolo a mangiare carne fresca di agnello, loro non negano all’un l’altro gli auguri per un avvenire migliore.

Molta più importanza ovviamente viene data ai festeggiamenti per la Pasqua; cattolici, ortodossi, musulmani, tutti senza distinzioni religiose, un po’ per quella necessità di integrarsi e di fare proprio un determinato stile di vita, un po’ anche perché“siamo tutti figli di dio”.

Non è un abbandono della propria religione, è un intreccio di culture, di fede, di riti religiosi che permettono all’uomo di arricchire il proprio vissuto, il proprio credo religioso, confrontarsi, conoscere meglio l’altro e se stessi e, ciò che è più importante, rispettarsi a vicenda perché

nessuna religione al mondo predica la discriminazione razziale per questioni di fede.

La tolleranza religiosa degli albanesi non è una necessità del momento, tirata fuori dal grande bisogno di integrarsi in un paese fortemente cattolico. Questo è un fenomeno antico quanto la storia stessa di queste religioni. L’Albania è stata la terra di incontro delle due più antiche religioni del mondo. Da un lato c’era l’impero Romano-Cattolico e dall’altra il Bisanzio-Ortodosso. L’Albania era il territorio di incontro, di scontro, la linea che divideva o magari univa le autorità di queste due chiese.

La linea di Teodosio ha separato due mondi distinti, ma laddove passavano i suoi sentieri non si è mai sentita una netta divisione. La differenza si percepiva nella cultura, nel modello di vita, ovviamente nella religione, ma non ha mai costituito una divisione vera e propria tra gli albanesi.

Allo stesso modo è stato accolto l’Islam insieme alla sua cultura, alle sue tradizioni, ai suoi riti religiosi, come se dovesse completare il mosaico culturale – religioso di quell’Albania che, a quel tempo, non era ancora uno Stato indipendente ma solo una piccola conquista dell’Impero Ottomano. Infatti, la diffusione dell’Islam nel territorio cristiano si ritiene sia la conseguenza di una conversione forzata piuttosto che libera iniziativa di accoglimento. Ovviamente la conversione comportava dei vantaggi per chi accettava di abbracciare la nuova religione, ma in quanto fede possiamo dire che essa non crea radici nelle famiglie che l’hanno accolta e hanno deciso di tramandarla anche dopo la decadenza dell’Impero Ottomano.

Sarebbe quindi un po’ ingenuo e riduttivo parlare di conversione forzata oggi che noi tutti abbiamo la possibilità e la libertà di scegliere ciò in cui credere. Il tesoro più grande che queste religioni hanno lasciato all’Albania non è la loro storia, la loro cultura, le loro tradizioni. Ovviamente sono anche queste, ma in particolar modo è la capacita di convivere, di dialogare, di rispettarsi a vicenda. Ed è proprio questa capacita di convivenza e tolleranza che costituisce oggi il valore di forza di questo paese.

Tolleranza che il mondo ha conosciuto solo agli albori del XX secolo, quando in Albania è nato il bisogno di costruire lo Stato nazione e questo valore, fino a quel momento sconosciuto, è stato utilizzato come lo strumento principale per assicurare l’unità e l’identità di questo popolo, non come cristiani o musulmani, ma solo in quanto albanesi. Il motto che ha segnato le pagine della storia dell’Albania è il famoso richiamo di Pashko Vasa (cattolico, in servizio come alto funzionario dell’Impero Ottomano) ad unirsi di fronte al richiamo dell’identità nazionale : Non guardate chiese e moschee/ la religione degli albanesi è “l’albanesità”.

Al mosaico religioso degli albanesi si è aggiunta una nuova religione: l’albanesità, il cemento unificante di tutte le religioni, che mirava alla costruzione del movimento nazionalista e la nascita dello Stato indipendente Albanese.

Cattura1

FIG. 1 – La foto rispecchia i simboli del carattere e dell’identità albanese: la montagna, l’aquila e la bandiera. La scritta è un richiamo al patriottismo: “La Patria al di sopra di tutto!”

 

Il crollo dell’Impero Ottomano non ha comportato solo un caos politico, ma ha reso evidente anche l’insieme delle differenze che esistevano tra cristiani e mussulmani, che non erano di certo di poco conto. Il richiamo rispondeva al bisogno scaturito alla fine del XIX secolo di unirsi e difendere le proprie terre dalle pretese dei vicini (greci e serbi) alimentate dal favorevole contesto di disfacimento dell’Impero Ottomano e di decomposizione interna del popolo albanese. Il motto era un urlo alla coscienza degli albanesi che mirava a un incitamento per uscire da quella situazione che li vedeva divisi, differenti e di facile preda per i vicini.

Il primo verso (non guardate chiese e moschee) che rispecchia la  realtà di quel periodo storico, la traiettoria dello sguardo degli albanesi, col tempo è scomparso dalla memoria o per meglio dire dalle forme di auto-rappresentazione degli albanesi, per dare cosi più forza e peso al secondo verso  (la religione degli albanesi è “l’ albanesità”) il quale si è trasformato in uno dei miti fondatori del nazionalismo, ovvero dell’identità nazionale, contribuendo ad attenuare l’effetto di frammentazione sociale imputato dalle religioni.

Il sorgere di questa nuova religione  (“l’ albanesità”) unificatrice ha affievolito il sentimento religioso nella società albanese la quale si è mostrata notevolmente più sensibile al sentimento di appartenenza nazionale.

Bisogna stare attenti però a non idealizzare gli albanesi e il loro spirito di tolleranza religiosa, perché un ruolo al quanto importante viene attribuito anche ad alcune condizioni storiche che hanno maturato questo concetto di tolleranza e il quieto vivere. Il disfacimento dell’Impero Ottomano ha portato con sé anche la dissoluzione del rapporto tra autorità di governo e comunità religiose. Tutte le religioni si sono distaccate dal potere dello Stato e già dalla formazione dello Stato nazione si è stabilita la separazione tra potere politico e comunità religiose. Non costituendo più la religione uno strumento politico di potere non è stato molto difficile distaccarsi da essa per abbracciare in seguito la nuova religione o ideologia dove il potere politico di quel tempo si era incarnato, l’albanesità;  l’unica fede alla quale sono rimasti sempre fedeli e alla quale si sono subordinate tutte le altre.

La subordinazione però non era abbastanza per il regime comunista albanese che ha voluto andare oltre, estromettendo ogni altra religione o convinzione che fosse diversa da sé.

L’unica sopravvissuta era la “religione” autoctona dell’albanesità, la quale si è enormemente rinvigorita in quel periodo fondendosi con il motto marxista “la religione è l’oppio dei popoli”. Hoxha voleva che la sua nazione diventasse completamente atea. Il Credo e l’adorazione dovevano essere rivolti solo a lui e alla nazione. E, per realizzare questo piano, svolse un’autentica campagna di sterminio della fede religiosa utilizzando tutti i mezzi a disposizione di uno stato totalitario. La gente doveva aderire in questo programma in maniera attiva e convinta della falsità di un’entità superiore. Non si perdeva mai l’occasione di propagandare l’inesistenza di un Dio o di un’illusoria fede religiosa.

Il regime era già in guerra contro Dio e quando si rese conto dell’impossibilità di sconfiggerlo con la propaganda, decise di ucciderlo, proclamando così il divieto di qualsiasi fede religiosa. L’Albania diventò il primo paese ateo: “il paese che ha voluto uccidere Dio”, come venne denominato da Didier Rance, nel suo libro dedicato al dramma dell’ateismo albanese. C’è stata una vera e propria campagna di sterminio della fede religiosa e dei suoi protettori. Fu severamente proibita la professione della propria fede, la stampa e la conservazione di libri religiosi. Furono sospese le associazioni religiose e i luoghi di culto furono distrutti o trasformati in stalle per il bestiame, granai e nei casi più fortunati biblioteche, tribunali o musei. Furono distrutti o sequestrati tutti gli oggetti religiosi e perseguitati o addirittura uccisi tutti i fedeli che si sono opposti alla negazione di Dio. L’ateismo diventò un valore inciso nella Costituzione. L’articolo 37 della Costituzione del 1976 prevedeva: “Lo Stato non riconosce alcuna religione e sostiene la propaganda atea per inculcare alle persone la visione scientifico-materialista del mondo”. L’articolo 55 del codice penale prevedeva la reclusione da 3 a 10 anni per propaganda religiosa e per produzione o distribuzione di scritti religiosi, anche se la maggior parte sono stati giustiziati senza andare neanche in processo.

Il comunismo e l’ateismo in Albania non solo non sono riusciti a sradicare la fede negli albanesi, ma hanno svolto addirittura l’effetto contrario. Hanno unito ancora di più, anche se in maniera molto nascosta e blanda, i credenti che si sentivano soffocare dentro una sofferenza comune e hanno contemporaneamente aumentato la grande sete di spiritualità.

 

Non si può non ricordare quanto accaduto a Scutari verso la fine del 1990, quando non era stata ancora proclamata la liberta di fede.  Quell’evento vide cristallizzare la solidarietà e fraternità dei giovani cattolici e musulmani nella costruzione della chiesa cattolica e, subito dopo, della moschea. Durante la ricostruzione della chiesa cattolica nel cimitero della città, i giovani furono avvisati dell’arrivo delle forze dell’ordine, uno dei giovani cattolici disse agli amici musulmani:  “Andatevene! Salvatevi voi almeno! Noi siamo decisi a morire davanti al portone delle chiesa!”.

“Se dobbiamo morire moriremo tutti!” risposero i giovani mussulmani.

Poco tempo dopo anche i giovani cattolici aiutarono i loro amici a ricostruire la moschea di Scutari.

Nel 1991 venne abolita la legge sull’ateismo di stato e fu proclamata la liberta di fede. In quel periodo l’Albania fu assillata da vari gruppi religiosi provenienti da paesi diversi dell’Europa e dell’oltre Atlantico che professavano e cercavano di istruire assecondo la propria fede questa popolazione di nuova apertura al credo religioso. Inizialmente i gruppi furono ben accettati, ma non per la religione che professavano, perché gli albanesi avevano già conservato la propria fede alla quale erano rimasti fedeli in tempi più difficile e non erano disposti a tradire, ma piuttosto per curiosità, per conoscere un nuovo mondo. Erano attratti dalla loro lingua, dai loro modi gentili e i vestiti eleganti. Alcuni distribuivano aiuti per le famiglie bisognose e altri cercavano di attirare più attenzione attraverso l’insegnamento della lingua inglese. Con gli anni la loro permanenza in Albania si è ridotta di molto, probabilmente non eravamo un buon “mercato” per compratori di anime. Tuttora in Albania le quattro religioni principali sono le stesse del pre-comunismo, musulmani, bektashinj, cattolici e ortodossi.

Nonostante lo scopo del comunismo e dell’ateismo fosse quello di sradicare la religione dal cuore e dalla quotidianità della gente, esso ebbe un effetto inverso su di essa. Non solo aumentò il grande bisogno di spiritualità, ma creò anche una grande solidarietà tra i credenti che si trovarono improvvisamente nella stessa situazione. Un contributo notevole alla convivenza e alla solidarietà tra le varie religioni, il comunismo l’ha dato anche in quanto permetteva i matrimoni misti, senza distinzioni religiose. Di conseguenza, adesso in Albania, si trovano delle famiglie miste con festeggiamenti natalizi o di ramadan, fatti da grandi tavolate di cattolici, mussulmani e ortodossi.

Cattura2

FIG. 2 – Rappresentanti delle quattro religioni principali in Albania

 

 

Ogni famiglia e imparentata con almeno un’altra famiglia di religione diversa e questo rende il tutto più divertente, ci si riunisce più spesso e si festeggia il doppio.

Tra gli elementi che hanno costituito questo quadro di tolleranza e armonia religiosa abbiamo analizzato fin ora solo la storia e l’ateismo di stato, lasciando per ultimo quel tocco finale che dà senso al quadro e ne completa il significato: l’indifferenza!

Molti ritengono che l’armonia religiosa e il sentimento di tolleranza non siano altro che segni di una fede fragile e debole che sconfina nell’indifferenza totale, dato che la religione in Albania non costituisce un vero e proprio centro di potere.  È il potere che delinea le regole del gioco e il gioco è costituito tutto intorno alla politica. Se la religione potesse in qualche modo influenzare la politica molto probabilmente adesso ci troveremo ad affrontare situazioni alquanto impreviste per un popolo con una storia e professione religiosa cosi blanda e tranquilla.

Non si sa se è segno di indifferenza, di tolleranza o di politica in senso puro il fatto che l’Albania è attualmente l’unico paese europeo che fa parte nell’Organizzazione della Conferenza Islamica Mondiale, contemporaneamente alleato degli Stati Uniti e membro della NATO, con truppe proprie mandate in Afganistan e Iraq per combattere il fondamentalismo islamico.

Fatto sta però che in Albania l’Islam è molto moderato e si professa in maniera molto tranquilla e superficiale. La preghiera del muezzin dura pochi secondi e non sospende le attività quotidiane. L’abbigliamento dei giovani è molto occidentale, lontano dalle classiche tradizioni islamiche e molto raramente si incontrano donne che portano il velo. Si mangia carne di maiale e sono molto diffuse le bevande alcoliche come vino, birra e raki. Tutto ciò deriva molto probabilmente dal fatto che l’Islam non è una religione autoctona albanese, come non lo è d’altronde neanche il cattolicesimo o l’ortodossia. La loro interpretazione come religioni importate dalle civiltà di influenza, ha fatto si che spesso i culti venissero visti solo come semplici ornamenti indossati per pura necessità, determinata da periodi ed eventi storici.

Ciò non toglie, tuttavia, il carattere positivo di questo splendido quadro di armonia e tolleranza che, nonostante il tempo e i vari regimi che l’hanno accompagnato, è rimasto sempre tale come un valore inconfondibile della società albanese in questo mondo globalizzato e minacciato sempre di più da fondamentalisti religiosi.

La comunità cattolica in Albania comprende una percentuale minore rispetto a quella musulmana e ortodossa, ma nonostante questo ha avuto la fortuna di essere visitata da due Papi. Entrambi accolti con grande clamore e entusiasmo non solo dai cittadini, ma anche dai rappresentanti delle varie religioni. Nel 1993 avvenne la prima visita di un papa (Papa Giovanni Paolo II) il quale conquistò tutti, senza distinzioni di nessun genere, con il suo grande gesto di baciare la terra albanese. Un bacio questo dedicato alle sofferenze che hanno dovuto subire durante il comunismo, alla forza della fede che non hanno abbandonato anche durante l’ateismo e alla solidarietà e tolleranza mostrata nei confronti dell’un l’altro.

Il giorno della sua beatificazione la foto di quel bacio, su iniziativa di molte persone, ha girato nei vari social network. Il Paese delle aquile e della tolleranza religiosa è stato baciato nel 1993 da un Papa, oggi esso è baciato da un Santo.

GP-II-bacia-terra-albanese

FIG. 3 – Papa Giovanni Paolo II appena sceso all’aeroporto “Madre Teresa”, Tirana 1993

Settembre 2014 ha segnato la seconda visita di un Papa in Albania. Papa Francesco, interrogato sulla decisione di visitare l’Albania, ha risposto ricordando un paese che ha sofferto l’ateismo di Stato, la distruzione di 1820 chiese senza tuttavia mai perdere la fede e riuscendo a fare un governo nazionale fra diversi componenti, cattolici, ortodossi e mussulmani. Questa è la dimostrazione che è possibile lavorare bene insieme ed è un vero esempio per chi fa le guerre in nome della religione e per chi con la scusa di fermare l’aggressore ha fatto a sua volta vere e proprie guerre di conquista.

Cattura3

FIG. 4 – Visita di Papa Francesco in Albania

I piccoli paesi come l’Albania hanno un piccolo posto nel mondo e non possono competere con la loro economia e le loro ricchezze materiali, ma possono almeno offrire al mondo un mosaico di valori e di culture che si riconoscono e si rispettano. È questo il valore più grande che la piccola Albania offre a questo mondo globalizzato, spesso dominato da guerre di religione o di conquista: peace and love for all!

 

————————

 

SHQIPERIA – Atje ku të gjithë janë bij të Zotit!

Dy popuj aq të ndryshëm sa edhe të ngjashëm në të njëjtën kohë. Kultura, historia, tradita të ndryshme që i ndajnë, por një det që i bashkon. Çfarë dinë shqiptarët për Italinë? Ndoshta më shumë se çfarë vetë italianët dinë. Imazhi i Italisë si porta drejt Perëndimit, si djepi i kulturës dhe njëkohësisht edhe ikona madhështore e historisë kanë bërë që ajo të jetë një mit për shqiptarët. Një mit që ndërvite janë përpjekur ta zbulojnë, ta studiojnë dhe ta imitojnë sa më shumë të jetë e mundur, për tu ndjerë akoma me afër botës perëndimore, asaj bote që aq shumë e admironin nga përtej bregut.

Çfarë dinë italianët për Shqipërinë? Deri pak kohë më parë do të kishim thënë pak ose asgjë. Një vend i vogël dhe i prapambetur si Shqipëria nuk ngjallte asnjë interes të veçantë për Italinë e pak viteve më parë. Edhe ato pak informacione që kishin, të marra aty këtu nga emigrantët shqiptarë, shpesh deformoheshin nga veprimet kriminale e famëkeqe të atyre që erdhën në Itali pa asgjë dhe asgjë s’kishin për të humbur. Ndryshe nga këta, pjesa tjetër e emigrantëve, që e shihte Italinë si vendin e njëmijë e një mundësive, u përpoq me ngulm të integrohej dhe të përvetësonte një model jetese që i përshtatej vendit mikpritës. Pavarësisht efekteve pozitive që pati integrimi, ai krijoi një ngërç në percjelljen e kulturës, traditave dhe zakoneve shqiptare, pasi pjesa më e madhe e emigrantëve i ruajti ato vetëm në rrethin e ngushtë familjar, jashtë së cilit u përpoq me çdo kusht ti përshtatej kulturës perëndimore.Integrimi dhe përshtatja nuk përbënin ndonjë lajm të rëndësishëm dhe për rrjedhojë shqiptarët bëheshin objekt bisedash apo edhe njoftimesh vetëm në rastet e veprimeve kriminale. Kjo figurë i ka shoqëruar për një kohë të gjatë në rrugëtimin e tyre në shtetin fqinj. Kjo bëri që edhe informacionet rreth tyre, për një periudhë të konsiderueshme, të kushtëzoheshin vetëm nga njoftime të kësaj kategorie. Për vite me rradhë, ndonëse ndesheshin shpesh herë me shqiptarë, italianët pak herë patën mundësinë të njihnin pjesën e bukur të kulturës e traditave të shqiptarëve, të cilat pavarësisht nga gjithçka vazhdonin të ruheshin e përçoheshin nga familja ne familje. Një dëshmi e këtyre traditave është edhe kremtimi i festës së Kurban Bajramit.Të paktë janë italianët që e dinë se në atë vend të vogël të perbërë prej 28.748km2 dhe rreth 3 milionë banorë, ekzistojnë katër fe kryesore (myslimane, bektashjane, katolike e ortodokse) dhe nëse do të llogarisim edhe ateistët, janë 5 grupe me ide fetare të ndryshme.Popullsia është kryesisht myslimane, por zonat qëndrore të kryeqytetit të tilla si spitali, aeroporti dhe një nga sheshet kryesore të Tiranës janë emërtuar me emrin e Nënë Terezës. Dallimi fetar nuk ka përbërë kurrë një problem, si brenda dhe jashtë vendit. Nëse do të analizojmë të dhënat përsa i përket destinacioneve të preferuaratë shqiptarëve në rrugëtimin e emigracionit do të shohim se pavarësisht dominimit të fesë myslimane, destinacionet e preferuara të shqiptarëve kanë qenë gjithmonë vendet e krishtera ( katolike dhe ortodokse) ndër të cilat kryesisht Italia.Një pjesë e mirë e tyre, edhe pse të sistemuar prej vitesh në Itali mbeten akoma të lidhur me një sërë traditash e festash që përbëjnë pasurinë më të madhe të marrë me vete. Ndër to dallojmë edhe ritualet e festimet që i dedikohen festës fetare të Kurban Bajramit.  Edhe nëse ndonjëherë ritmet e shpejta e jetës në Itali nuk i krijojnë kushtet për ta festuar sipas traditës (të bashkuar rreth një tryeze të shtruar me mish qingji të freskët ) ata nuk i kursejnë njëri tjetrit urimet më të mira rreth festës. Natyrisht pak më shumë rëndësi i kushtohet festimeve të Pashkëve. Bëhen pjese e festës katolikë, ortodoksë, myslimanë, të gjithë pa dallime fetare, ndoshta pak të shtyrë nga nevoja dhe dëshira për tu integruar dhe për të huazuar një mënyrë të caktuar jetese e pak ndoshta për shkak se “të gjithë jemi bij të një Zoti”.Kjo zgjedhje nuk ka të bëj aspak me braktisjen e fesë personale, është thjeshtë një përzjerje kulturash, besimesh, ritesh fetare që jo vetëm pasurojnë përvojën e njeriut, besimin fetar, kapacitetin për të njohur vetvehten dhe njëri tjetrin, por mbi të gjitha kapacitetin për të dialoguar dhe për tu respektuar reciprokisht, sepse asnjë fe në botë nuk predikon diskriminimin racor për çështje besimi. Toleranca fetare e shqiptarëve nuk është një domosdoshmëri e momentit, e udhëhequr nga nevoja e madhe për tu integruar në një vend thellësisht katolik. Ky është një fenomen i vjetër sa vetë historia e këtyre feve.Shqipëria ka qenë vendi i takimit të dy besimeve më të lashta në botë. Në njërën anë qëndronte Perandoria Romake Katolike dhe në tjetrën Bizanti Ortodoks. Shqipëria ishte toka që ndante dhe bashkonte autoritetet e këtyre dy kishave.Vija e Teodosit përcaktonte ndarjen e dy botëve të ndryshme, por aty ku kaluan shtigjet e saj kurrë nuk u ndje një perçarje e vërtetë. Dallimi ishte mëse i ndjeshëm në kulturë, në mënyrën e jetesës, natyrisht edhe në besimet fetare, por ai kurrë nuk ka shënuar një ndarje të vërtetë ndërmjet shqiptarëve. Në të njëjtën mënyrë, relativisht të qetë, u pranua gjithashtu edhe Islami së bashku me kulturën e tij, me traditat dhe ritualet fetare, sikur të kishte për qëllim plotësimin e një mozaiku kulturor të atij vendi të vogël që në atë kohë ishte thjesht një territor më shumë në duart e Perandorisë Osmane.Në të vërtetë përhapja e fesë islame në territorin e krishterë besohet të jetë rezultat i një konvertimi të detyruar, më shumë sesa një iniciativë e lirë e qytetarëve për ta pranuar e përqafuar atë. Natyrisht konvertimi parashikonte një sërë përfitimesh për ata që e pranuan dhe e bënë të tyren këtë fe të re. Por dukeqenë se behet fjale për nëj besim, për një ndjesi shpirtërore, mund të themi se ai nuk lëshon rrënjë në familjet që vendosën jo vetëm ta pranojnë e ta bëjnë tyren por edhe ta përçojne brez pas brezi. Por të flasësh për konvertim të detyruar, sot, që të gjithë jemi të lirë të zgjedhim besimin tonë, është një koncept pak naiv e i limituar. Thesari më i madh që këto fe i kanë lënë Shqipërise nuk ka të bëjnë vetëm me historinë, kulturën dhe traditat që ato përcjellin, natyrisht janë edhe ato, por mbi të gjitha është aftësia për të jetuar së bashku, për të dialoguar, për të respektuar njëri-tjetrin . Toleranca dhe aftësia për bashkëjetesës përbëjne sot vlerën dhe forcën e vërtetë të këtij vendi.Këtë vlerë të vyer të Shqipërisë, bota e ka njohur vetëm në fillimet e shekullit të njëzetë, në kohën kur në Shqipëri lindi nevoja e pashmangshme për të ndërtuar një shtet të pavarur. Ka qenë pikërisht ky faktor, elementi kryesor që ka çuar në krijimin e unitetit dhe identitetit të këtij populli, jo si të krishterë apo myslimanë , por vetëm si shqiptarë. Motoja që ka shënuar faqet e historisë së Shqipërisë është thirrja e famshme e Pashko Vasës (katolik e njëkohësisht edhe zyrtar i lartë i Perandorisë Osmane) për të qenë të bashkuar në arritjen e qëllimit kryesor të asaj kohe, krijimin e një identiteti kombëtar: “Mos shikoni kisha e xhamia / feja e shqiptarit është shqiptaria “.Në mozaikun fetar të shqiptarëve u shtua një fe e re, “shqiptaria”, e cila shërbeu jo vetëm si urë lidhëse dhe unifikuese për të gjitha fetë e pranishme në Shqipëri por synonte njëkohësisht edhe  aktivizimin e lëvizjes patriotike kombëtare dhe krijimin e shtetit të pavarur shqiptar.  Kjo foto pasqyron simbolet e carakterit dhe te identitetit shqipetare: flamuri, malet, shqiponja.  Rënia e Perandorisë Osmane nuk solli vetëm një kaos politik, por nxorri në sipërfaqe edhe të gjitha dallimet që ekzistonin në mes të krishterëve dhe myslimanëve , të cilat nuk ishin me siguri të pakta. Ndaj, thirrja e Pashko Vasës kishte për qëllim të motivonte shqiptarët e çdo feje që të ishin të bashkuar përpara qëllimit primar të asaj kohe: mbrojtjes së atdheut nga pretendimet e fqinjëve (kryesisht nga grekët dhe serbët), pretendime të ushqyera nga konteksti i favorshëm i krijuar nga dobësimi i Perandorisë Osmane dhe nga përçarja e brendshme e shqiptarëve.Motoja ishte një thirrje drejtuar ndërgjegjes së shqiptarëve dhe kishte për qëllim nxitjen e këtij populli për të qenë i bashkuar sepse vetëm kështu mund ti bënin ballë lakmive të shteteve fqinjë e të shkruanin vetë historinë e vendit të tyre.Vargu i parë ( mos shikoni kisha e xhamia ) që pasqyron realitetin e asaj periudhe historike, ka për qëllim të tregojë se nga ishte i drejtuar vështrimi i shqiptarëve në atë kohë. Me kalimin e viteve përdorimi i tij u zbeh, për t’i dhënë më shumë forcë dhe peshë vargut te dytë (feja e shqiptarit është shqiptaria) e cila u bë një nga motot themeluese të nacionalizmit dhe identitetit kombëtar e në të njëjtën kohe zbuti edhe efektin përçarës të shkaktuar nga diferencat fetare. Me përhapjen e kësaj feje të re unifikuese filluan të dobësoheshin elementët që e mbanin të ndarë shoqërinë shqiptare e mbi të gjitha ndjenja fetare që shpesh herë krijonte një sërë kundërshtish ndërmjet tyre. Megjithatë duhet të jemi të kujdesshëm e të mos idealizojmë menjëherë shqiptarët dhe shpirtin e tyre të tolerancës fetare sepse një rol të rëndësishëm në këtë kontekst kanë luajtur edhe disa faktorë historikë të cilët kanë dhënë një kontribut të ndjeshëm në përhapjen e ndjenjës së tolerancës dhe bashkëjetesës së qetë.Shpërbërja e Perandorisë Osmane solli me vete edhe shpërbërjen e marrëdhënieve ndërmjet autoriteteve qeveritare dhe komuniteteve fetare. Të gjitha fetë u shkëputen nga pushteti i shtetit dhe me formimin e shtetit te pavarur u vendos ndarja ndërmjet komuniteteve politike dhe atyre fetare. Fakti që feja nuk kishte më aspak pushtet politik e lehtësoi ndjeshëm shkëputjen nga besimet fetare dhe afrimin  me të vetmen fe apo ideologji në të cilën pushteti politik ishte mishëruar, feja e shqiptarit është shqiptaria, e vetmja fe ndaj së cilës qëndruan gjithnjë besnikë dhe së cilës të gjitha fetë e tjera ju nënshtruan.

E megjithatë për regjimin komunist nënshtrimi i çdo feje tjetër nuk ishte i mjaftueshëm, donte të shkonte përtej kësaj ndaj tentoi dhe realizoi zhdukjen e çdo besimi apo bindjeje tjetër që ishte e ndryshme nga e saj. E vetmja fe e mbijetuar ishte pikërisht “shqiptaria” e cila e bashkuar me moton komuniste “feja është opiumi i popujve”, u forcua akoma më shumë. Hoxha donte që  kombi i tij të bëhej krejtësisht ateist . Besimi dhe adhurimi duhej ti dedikoheshin vetëm atij dhe kombit. Për të realizuar këtë ai udhëhoqi një fushatë të vërtetë asgjesimi të çdo besimi fetar duke përdorur të gjitha mjetet në dispozicion të një shteti totalitar. Pretendohej që njerëzit të bëheshin pjesë e këtij programi në mënyrë vullnetare, aktivë dhe të bindur rreth falsitetit të një fuqie të mbinatyrshme. Çdo mundësi ishte e mirë për të propaganduar mos ekzistencën e një Zoti dhe mashtrimet që qëndronin pas besimeve fetare. Regjimi tashmë ishte në luftë me Perëndinë dhe kur e kuptoi pamundësinë për ta mundur me propagandë, vendosi ta vrasë atë, duke shpallur në këtë mënyrë ndalimin e çdo besimi fetar. Shqipëria u bë vendi i parë ateist në botë. “Vendi që tentoi të vrasë Perëndinë ” u quajt nga Didier Rance , në librin e tij kushtuar dramës së ateismi shqiptar.

U zhvillua një fushatë e vërtetë shfarosjeje e çdo besimi fetar dhe mbrojtësve të tyre. U ndalua rreptësisht predikimi i të gjitha feve, publikimi dhe ruajtja e librave me përmbajtje fetare, u pezulluan të gjitha shoqatat fetare dhe vendet e kultit u shkatërruan ose u shndërruan në stalla për kafshët, plevica dhe në rastet me të mira në biblioteka, muze apo gjykata. U shkatërruan ose konfiskuan të gjitha objektet fetare, u persekutuan e shpesh herë madje edhe u pushkatuan të gjithë besimtarët që nuk ju nënshtruan politikës se ateizmit e nuk pranuan të mohojnë Perëndinë. Ateizmi u bë një vlerë e gdhendur në Kushtetutë. Neni 37 i Kushtetutës së 1976 parashikonte: “Shteti nuk njeh asnjë fe dhe përkrah propagandën ateiste me qëllim për ti ngulitur njerëzve një vizion shkencor e materialist të botës. ” Neni 55 i Kodit Penal parashikonte denime me burgim 3 deri në 10 vjet, për propagandë fetare dhe për prodhimin ose shpërndarjen e shkrimeve fetare, edhe pse shumë njerëz u ekzekutuan pa ju krijuar mundësia e një proçesi. Megjithatë komunizmi dhe ateizmi në Shqipëri, me propagandën dhe dhunën e përdorur, jo vetëm që nuk arritën të çrrenjosin besimin fetar në Shqipëri, por shpesh herë mund të themi që krijuan efektin e kundërt sepse i bashkoj besimtarët akoma më shumë edhe pse në heshtje dhe në fshehtësi. Ata u ndienë të asfiksuar brenda rrethi të ngushtë e një vuajtje të përbashkët, kjo solli njëkohësisht edhe rritjen e etjes për besim e ndjenja shpirtërore.Nuk mund ta anashkalojmë ngjarjen e ndodhur në Shkodër në fund të vitit 1990, kur ende nuk ishte shpallur liria e besimit, atë ngjarje që kristalizoi miqësinë dhe solidaritetin ndërmjet të rinjve katolikëve e myslimanë e që u reflektua më pas edhe në ndërtimin e kishës katolike dhe menjëherë pas saj edhe të xhamisë.Gjatë rindërtimit të kishës në varrezat e qytetit, të rinjtë u njoftuan për ardhen e Sigurimit. Një nga të rinjtë katolikë u tha miqve myslimanë : – Largohuni! Shpëtoni ju të paktën! Ne jemi të vendosur të vdesim në pragun e kishës!Nëse duhet të vdesim, do te vdesim të gjithë! – u përgjigjën të rinjtë myslimanë.Pak kohë më vonë, të rinjtë katolikë ndihmuan miqtë e tyre për të rindërtuar xhaminë e Shkodrës.Në vitin 1991 u shfuqizua ligji mbi ateizmin e shtetit dhe u shpall liria e besimit. Në atë kohë, në Shqipëri pati një dyndje të një sërë grupesh fetare që vinin nga vende të ndryshme të Evropës si edhe përtej Atlantikut, të cilët kërkonin të përhapnin dhe të joshnin këtë popullsi e cila sapo i kishte hapur dyert besimit fetar.Fillimisht grupet e huaja u pritën dhe u pranuan mirë në Shqipëri, por sigurisht jo për kuriozitetin ndaj feve të ndryshme që reklamonin, sepse shqiptarët i kishin mbetur besnik besimit dhe fesë së tyre që për një kohë të gjatë e kishin ruajtur në fshehtësi edhe në kohë më të vështira se këto, e nuk ishin të gatshëm ta tradhtonin. Ajo çka i dha mundësine këtyre grupeve për tu pranuar në shoqërinë shqiptare ishte mbi të gjitha kurioziteti për të zbuluar një botë të re. Shqiptarët më shumë sesa nga feja ishin të tërhequr nga gjuha e tyre, nga mënyrat e tyre të sjelljes dhe veshjet elegante. Për të tërhequr sa më shume vëmendjen dhe përkrahjen e shoqërisë grupet përdornin metoda të ndryshme, ndër të cilat: shpërndarje ndihmash për familjet në nevojë dhe shpesh herë edhe mësimin falas të gjuhës angleze. Gjatë viteve, përhapja e këtyre grupeve në Shqipëri është reduktuar ndjeshëm. Shqipëria nuk ishte  një ” treg ” i mirë për blerësit e shpirtrave. Ende sot, fetë kryesore janë të njëjtat e para komunizmit (myslimane , bektashjane, katolike dhe ortodokse).Ndonëse komunizmi dhe ateizmi kishin për qëllim parësor çrrënjosjen e fesë nga zemra dhe nga jeta e përditshme e njerëzve, ato krijuan një efekt të kundërt. Mënyra e dhunshme nëpërmjet të cilës u ndaluan besimet fetare rriti ndjeshëm nevojën për ndjenja shpirtërore e njëkohësisht krijoi një rrjet solidariteti ndërmjet besimtarëve të cilët u gjendën në një vuajtje të përbashkët. Një tjetër kontribut i vyuer i komunizmit ndaj bashkëjetesës dhe solidaritetit ndërmjet feve të ndryshme përkon me martesat e përziera, pa dallime fetare. Ky është një nga elementet thelbësorë që ka kontribuar në ruajtjen e ekuilibrit fetar në Shqipëri e mbi të gjitha në ndërveprimin ndërmjet feve, sepse një pjesë e mirë e familjeve është e përbërë nga persona me fe të ndryshme dhe kjo ka bërë që si Pashkët ashtu edhe Bajrami të festohen bashkarisht.  Perfaqesuesit e kater feve kryesore ne ShqiperiTavolinat e mëdha të festave përbëhen nga eksponentë të ndryshëm fetarë. Kjo e bën gjithçka më të larmishme sepse në këtë mënyrë familjet festojnë dyfish e mblidhen më shpesh me njëri tjetrin. Deri tani kemi analizuar tre elementë kryesorë që kanë kontribuar në kompozimin e tolerancës dhe harmonisë fetare: historia, komunizmi dhe ateizmi, duke lënë në fund elementin thelbësor qëi jep ngjyrimin final kësaj tablloje harmonike: indiferenca!Shumë besojnë se harmonia fetare dhe ndjenja e tolerancës në Shqipëri është thjesht shenjë e një besimi të brishtë dhe të dobët që arrin deri në indiferencë totale, si pasojë e faktit që feja nuk ka asnjë forcë në qeverisje e vendimarrje. Është pushteti që i vendos rregullat e lojës dhe loja vërtitet e tëra rreth politikës. Nëse feja do të kishte qoftë edhe ndikimin më të vogël në politikë, ndoshta do të përballeshim me një situatë krejt ndryshe.Situata në të cilën ndodhemi sot është një situatë deri diku jo e zakontë duke qenë se Shqipëria është njëkohësisht edhe një vend anëtar i Organizatës Ndërkombëtare Islamike si dhe anëtar i NATOS-s, në kuadër të së cilës ka dërguar një sërë trupash në Afganistan dhe Irak për të luftuar fondamentalizmin islamik. Ndoshta ky dualizim vjen thjesht si pasojë e indiferentizmit, por nuk mund të përjashtohet fakti që kjo të jetë edhe një lëvizje politike e mirëmenduar. Megjithatë faktet tregojnë se në Shqipëri feja Islame është shumë e moderuar dhe praktikohet në menyre shumë të qetë. Lutjes i dedikohen vetem pak sekonda dhe në të shumtën e rasteve ajo nuk pengon ose nderpret aktivitete të ndryshme që përkojne pikërisht me atë moment. Momenti i lutjes kalon në mënyrë të natyrshme e të qetë pa trazuar asnjë veprimtari.Veshjet e të rinjve myslimanë janë shumë perëndimore, larg nga tradita tradicionale islame dhe rallë herë të qëllon të ndeshësh gra të veshura me perçe. Pjesa më e madhe hanë mishin e derrit dhe konsumojnë pije alkoolike të ndryshme si verë, birrë, raki. Ndoshta e gjithë kjo është pasojë e faktit se feja Islamike nuk është një fe autoktone shqiptare, ashtu siç nuk është në të vërtetë edhe krishterimi (katolik apo ortodoks, dukeqene se te dyja erdhën si pasojë e dominimit të trojeve tona nga Perandorit përkatëse). Fakti që jane fe të imponuara shpesh herë ka bërë që të konsiderohen e interpretohen thjesht si stoli të vëna nga shqiptarët në momentet e domosdoshmërisë historike.E megjithatë ky fakt nuk ja prish aspak rrezatimin harmonisë dhe tolerancës fetare që pavarësisht kohës dhe regjimeve të ndryshme që e kanë shoqëruar, ka mbetur gjithmonë e tillë si një vlerë e paçmuar e shoqërisë shqiptare në këtë botë që bëhet gjithnjë më e vogël si pasojë e globalizimit dhe është gjithnjë e më e kërcënuar nga fondamentalizmi fetar.Komuniteti katolik në Shqipëri përfshin një përqindje më të vogël se ajo e myslimanëve dhe ortodoksëve e megjithate ky vend është bekuar dy herë nga Papët që zgjodhën ta vizitojnë e ta lëvdojne këtë mënyre jetese, me harmoni e respekt për njëri tjetrin. Të dy u pritën me festë të madhe dhe entuziazëm jo vetëm nga besimtarët katolikë , por edhe nga qytetarë të besimeve të ndryshme e nga përfaqësues të ketyre feve. Viti 1993 shënoi vizitën e parë te Papës në Shqipëri ( Papa Gjon Pali II ) i cili i bëri të gjithë për vete me gjestin e tij kuptimplotë, puthjen e tokës shqiptare. Me të mberritur në Rinas, ai e puthi tokën përpara se ta shkelte atë, një puthje dedikuar të gjitha vuajtjeve që kjo tokë ka qenë e detyruar të kalojë gjate viteve të ashpra të komunizmit. Gjesti i Papës ju dedikua pa dyshim edhe besimit, të cilin shqiptarët nuk e kanë braktisur pavarësisht kushteve të vështira. Në ditën e shenjterimit të tij, foto e asaj puthjeje, me iniciativën e shumë njerëzve u publikua në rrjetet e ndryshme sociale. Vendi i shqiponjave dhe i tolerancës fetare  u puth në vitin 1993 nga nje Papë, sot ai është i puthur nga një shenjt.   Papa Gjon Pali II   Shtatori i 2014-tës shënoi vizitën e dytë të një Pape në Shqipëri ( Papa Francesco), i cili pyetjes se përse vendosi të vizitojë Shqipërinë iu përgjigj duke thënë se ai është një vend që ka vuajtur persekutimin fetar, shkatërrimin e 1820 Kishave dhe pavarësisht nga kjo nuk e ka humbur besimin. Ata arritën që të ndërtojnë një qeveri  me harmoni dhe bashkëpunim të qëndrueshëm midis komponentëve të ndryshëm fetarë dhe kjo është nje dëshmi e fortë që tregon se ne mund të punojmë mirë së bashku. Ky është një shembull i vërtetë për ata që valëvisin flamuj luftërash në emër të fesë dhe për ata që me justifikimin për të ndaluar agresorët u hapin rrugën luftërave për pushtim.  Papa Francesco Shqipëria është një shtet i vogël dhe vendet si ajo në arenën ndërkombëtare nuk mund të konkurrojnë me ekonominë apo pasurinë e tyre materiale, e megjithatë ajo mund ti ofrojë botës një mozaik vlerash e kulturash që njohin dhe respektojnë njëra-tjetren. Vlera më e madhe që Shqipëria mund ti ofrojë kësaj bote të globalizuar, shpesh të dominuar nga luftërat fetare apo ato të pushtimit është: PAQE DHE DASHURI PËR TË GJITHË!

Category: Iconocrazia 05/2014 - "Cartoline Inter-adriatiche", Saggi | RSS 2.0 Responses are currently closed, but you can trackback from your own site.

No Comments

Comments are closed.